Sen Hồ Tây và bí quyết chinh phục giới sành trà

Không phải ngẫu nhiên mà cứ nhắc đến trà ướp hoa, người ta lại nghĩ ngay đến sen Hồ Tây. Trong hàng chục vùng trồng sen trên cả nước, chỉ riêng giống sen mọc quanh Hồ Tây mới được các nghệ nhân ướp trà săn lùng mỗi mùa hè. Câu hỏi đặt ra là vì sao lại như vậy, trong khi sen ở đâu cũng có hương thơm riêng?

Câu trả lời nằm ở ba yếu tố cộng hưởng: giống sen, thổ nhưỡng và bàn tay người làm trà. Thiếu một trong ba, hương trà sẽ khác hẳn.

Giống sen Bách Diệp, điểm khởi đầu của mọi khác biệt’

Sen ở Hồ Tây thuộc giống Bách Diệp, tức sen trăm cánh, khác với các giống sen thường chỉ có một lớp cánh mỏng. Bông sen Bách Diệp to hơn, cánh dày hơn và xếp thành nhiều tầng. Chính cấu trúc nhiều lớp này giữ được lượng tinh dầu thơm cao hơn hẳn so với sen thường.

Điều thú vị là giống sen này không dễ trồng thành công ở nơi khác. Nhiều nơi từng thử mang giống Bách Diệp đi trồng, nhưng hoa nở ra lại nhạt hương, cánh mỏng hơn. Đất bùn, nguồn nước và vi khí hậu quanh Hồ Tây dường như là điều kiện gần như không thể sao chép nguyên vẹn. Đây chính là lý do đầu tiên khiến sen Hồ Tây trở thành nguyên liệu ướp trà được đánh giá cao nhất trong giới làm trà truyền thống.

Hàm lượng hương và cấu tạo nhị hoa quyết định chất lượng ướp

Người làm trà lâu năm thường nói một câu ngắn gọn: ướp trà là ướp bằng nhị sen, không phải ướp bằng cánh sen. Nhị sen chính là nơi chứa tinh dầu thơm đậm đặc nhất của cả bông hoa.

Sen Hồ Tây có phần nhị dày và thơm nồng hơn nhiều loại sen khác. Khi đem sấy khô rồi ướp cùng trà, lượng tinh dầu trong nhị tỏa ra đều và bền, giúp hương lưu lại trên cánh trà rất lâu. Ngược lại, nhị của một số giống sen phổ thông thường mỏng, dễ khô nhanh và hương bay hết chỉ sau vài lần ướp. Đó là lý do vì sao cùng là quy trình ướp trà, nhưng dùng sen Hồ Tây cho ra trà có hương bền tới 2, thậm chí 3 năm, còn dùng sen thường thì hương chỉ giữ được vài tháng.

Thời điểm hái sen, chi tiết nhỏ nhưng ảnh hưởng lớn

Ít ai để ý rằng giờ hái sen cũng góp phần quyết định chất lượng trà thành phẩm. Nghệ nhân làm trà sen Hồ Tây thường chọn hái vào lúc sáng sớm tinh mơ, khi sương đêm còn đọng trên cánh hoa và hương thơm chưa bị nắng làm bay hơi.

Một bông sen hái muộn, dù vẫn đẹp về hình thức, hương đã nhạt đi khá nhiều so với bông hái đúng giờ. Với người ngoài nghề, sự khác biệt này khó nhận ra bằng mắt thường. Nhưng với người ướp trà nhiều năm kinh nghiệm, chỉ cần ngửi qua là phân biệt được ngay bông sen hái sớm hay hái muộn. Chi tiết tưởng chừng nhỏ này lại là một trong những lý do khiến trà sen Hồ Tây thủ công luôn có giá cao hơn sản phẩm sản xuất đại trà.

Kỹ thuật ướp của nghệ nhân Hà thành, phần khó thay thế nhất

Có nguyên liệu tốt vẫn chưa đủ. Nghệ thuật ướp trà đòi hỏi kinh nghiệm được truyền qua nhiều thế hệ. Trà nền dùng để ướp phải là trà đinh hoặc trà móc câu Thái Nguyên tuyển chọn, không lẫn lá già, không có mùi lạ.

Quy trình phổ biến là ướp trà xen kẽ với nhị sen sấy khô, lặp lại nhiều lần, có nơi lặp tới 7 lần, để hương ngấm dần vào từng cánh trà nhỏ. Theo ước tính của các cơ sở làm trà lâu năm, để ướp ra 1 kg trà sen thành phẩm đạt chuẩn, cần dùng đến khoảng 1.400 bông sen Hồ Tây. Con số đó phần nào lý giải vì sao một hộp trà sen thật luôn có giá không hề rẻ, và cũng vì sao hàng giả, hàng nhái thường chọn cách tẩm hương liệu để cắt giảm chi phí.

Nếu thiếu đi bàn tay khéo léo này, dù có sen Hồ Tây ngon đến đâu, trà thành phẩm vẫn có thể hỏng hương do ướp sai kỹ thuật hoặc bảo quản không đúng cách.

Giá trị văn hóa đằng sau một bông sen

Ở góc độ văn hóa, sen Hồ Tây từ lâu đã gắn liền với hình ảnh người Hà Nội thanh lịch, tinh tế trong cả cách ăn uống. Một tách trà ướp sen không chỉ để giải khát. Nó còn là cách người xưa thể hiện sự trân trọng với khách quý, với người thân trong gia đình.

Nhiều thương hiệu trà hiện nay, trong đó có Tân Cương Xanh, vẫn duy trì việc dùng sen Hồ Tây làm nguyên liệu ướp cho dòng trà sen tây hồ cao cấp, thay vì chuyển sang hương liệu công nghiệp để giảm giá thành. Đây cũng là cách gìn giữ một nét văn hóa trà Việt vốn đã tồn tại qua nhiều thế hệ, không để mai một theo thời gian.

Thách thức khi nguồn sen Hồ Tây ngày càng khan hiếm

Tuy nhiên, thực tế đáng lo là diện tích trồng sen quanh Hồ Tây đang thu hẹp dần qua từng năm. Đô thị hóa, biến đổi thời tiết và một số vùng ao hồ bị lấn chiếm khiến nguồn sen Bách Diệp nguyên bản ngày càng ít đi.

Điều này kéo theo một hệ quả dễ thấy: giá trà sen Tây Hồ thật ngày càng tăng, trong khi hàng trôi nổi gắn mác sen Hồ Tây nhưng thực chất dùng sen vùng khác hoặc hương liệu lại xuất hiện nhiều hơn trên thị trường. Với người tiêu dùng, việc chọn mua ở những cơ sở uy tín, có nguồn gốc rõ ràng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Vậy điều gì thực sự làm nên giá trị của sen Hồ Tây

Nhìn lại toàn bộ hành trình, có thể thấy sen Hồ Tây được đánh giá cao không phải vì một yếu tố đơn lẻ. Đó là sự cộng hưởng giữa giống hoa đặc hữu, thổ nhưỡng khó sao chép, thời điểm hái chuẩn xác và tay nghề ướp trà tinh tế của người Hà thành.

Thiếu một mắt xích, chất lượng trà sẽ khác đi ngay. Có lẽ chính vì sự khắt khe ấy mà một tách trà ướp sen Hồ Tây đúng chuẩn luôn khiến người thưởng thức cảm nhận được nhiều hơn một mùi hương. Đó là cả công sức, sự tỉ mỉ và một phần hồn cốt của văn hóa trà Việt được gói gọn trong từng cánh trà nhỏ.

Xem thêm:
Thói quen nhâm nhi trà để dễ ngủ – Trà ướp bông sen, lựa chọn tốt cho một giấc ngủ ngon